Asch Uyum Deneyi

 Sosyal psikolog olan Soloman Asch, 1956 yılında bir deney gerçekleştirdi. Deney için bir grup üniversite öğrencisi kontrol grubu olarak gönüllü oluyor. Uzun bir masanın etrafına diziliyorlar, masada tek bir kişi ise para karşılığı gazetedeki “görsel hafıza deneyi” amacı ile geliyor. Yapılacaklar çok basit önce size tek çubuğun olduğu bir kağıt gösteriliyor, sonra da 3 farklı boyutta çizginin olduğu kağıt gösterilerek hangisinin önceki kağıttaki çizgi ile aynı boyutta olduğu soruluyor. Kağıtlar şunlar:

Muhakkak B’yi seçiyoruz, değil mi? Ancak 12 etapta gerçekleştirilen bu deneyin sonucuna göre, tamamı çizgileri ayırt edebilecek yetkinliğe ve zekaya sahip olmasına rağmen katılımcıların %63.2'si deneyin yarısından çoğunda doğru cevabı vermeyi tercih etmiş, %36.8'i ise deneyin yarısından fazlasında yanlış cevap vermiştir.

Azımsanamayacak sayıdaki çoğunluğun yanlış cevabı vermesinin nedeni nedir?

 Deneye gönüllü katılan üniversite öğrencileri, İlk 2 turda gerçek cevabı veriyorlar. 3. turda ise hep bir ağızdan, önceden ayarlanmış bir yalan söylüyorlar. Geriye kalan 15 turun rastgele seçilmiş 11 tanesinde yine hep bir ağızdan yalan söylüyorlar. Gelen katılımcıların bundan haberi olmadığından dolayı sadece “sürü psikolojisine” uyarak yanlış cevabı seçiyorlar.

Araştırmaya katılan katılımcıların %75'i en azından 1 kere çoğunluğa uymayı seçmiş, %25'i hiçbir denemede uyum göstermemiştir. Katılımcıların %5'i çoğunluğa her seferinde uymayı seçmiştir. %25'i çoğu zaman çoğunluğa uymayı seçmiş, %7 civarı ise yarı yarıya çoğunluğa uymuştur. Başka deneklerle bir arada bulunmayan, kendi başınayken sorulara yanıt veren kontrol grubunda ise katılımcıların sadece %1'i bilerek yanlış cevap vermeyi seçmiştir.

 Asch yaptığı bu deneyde tamamen nesnel bir olguyu kullansa da insanların sürü psikolojisine uymayı tercih ettiğini gözlemliyoruz. Kimi zaman toplumun şiddet vb. olaylara tepkisiz kaldığını gördüğümüzde bunun nedeni sürü psikolojisidir. Teknik olarak kimse ses çıkarmadığı için kimse ses çıkarmıyor diyebiliriz. Yalnız şunu unutmamak gerekir, sürü psikolojisine uymak ya da uymamak bizim elimizdedir ve ters yöne yüzen balık aslında doğru yöne yüzen tek balık olabilir. Bu yüzden toplumun ya da kendinizin etik yargılarının ötesinde bir hareket gördüğünüzde ses çıkarmaktan korkmayın, her zaman sizi destekleyecek birileri çıkacaktır.

Athena